اوصاف خیار در قرارداد

بسم الله الرحمن الرحیم

💠 ماهیت و اوصاف خیار 

۱. اسم مصدر اختیار است . پس معنای فارسی آن گزینش است.

۲. یک حق است نه حکم . پس قابل اسقاط است مگر خیار تدلیس. قابل نقل است مگر خیار شرط مباشرتی و خیار شرط برای شخص ثالث و قابل انتقال است مگر در دو مورد فوق.

۳. حق مالی است پس ارزش مالی دارد.

۴. مخصوص عقد لازم است . در عقود جائز اصطلاح خیار نداریم بلکه فسخ عقد جایز را در فقه ، رجوع گویند نه خیار.

۵. همه انواع آن در عقود مختلف وجود دارد مگر خیار مجلس و حیوان و تاخیر ثمن که خاص عقد بیع است .

۶. در همه عقود همه انواع آن وجود دارد مگر 

در نکاح که فقط خیار عیب و تخلف از شرط صفت و تدلیس وجود دارد ولاغیر‌ .

در وقف و ضمان نقل ذمه خیار شرط وجود ندارد.

۷. اختیار فسخ عقد است . پس هر اختیاری را خیار نمی گویند.

۸. خاص عقد است نه ایقاع.

۹. همواره یکطرفه است . 

۱۰. اعمال خیار ، خود یک ایقاع است.

۱۱. اعمال خیار نیاز به قصد انشا و اهلیت دارد.

۱۲. صاحب خیار را ذوالخیار یا من له الخیار و کسی که علیه او خیار اعمال می شود ، من‌ علیه الخیار گویند.

۱۳. امکان تعدد خیار در یک شخص وجود دارد.( دو حق برای یک شخص)

۱۴. اگر دو طرف خیار داشتند و یکی خواست فسخ کند و آن دیگری ، ابقا کند قول فاسخ ( فسخ کننده) مقدم است.( دو حق برای دو شخص)

۱۵. اگر دو وکیل هر دو در اعمال خیار وکالت داشتند ، آنکه زودتر اعمال خیار کرده قول او مقدم است. ( یک حق برای دو شخص)

۱۶. در توارث خیار اعمال آن از سوی ورثه باید با اتحاد نظر باشد یا همه ، خیار را اعمال یا همه، عقد را ابقا کنند . تجزیه موجب تضرر طرف مقابل است و غیرمجاز.

۱۷.‌ اعمال خیار با ذوالخیار است نه دادگاه و معمولا از طریق ارسال اظهارنامه به طرف است. پس دادخواست با خواسته فسخ عقد محکوم به رد است . 

۱۸. خیارات تعبدی و روایی خیار مجلس است و حیوان . خیار مبتنی بر توافق اراده طرفین، خیار شرط است و مابقی مبنایش قاعده لاضرر است .

۱۹.‌خیار موجب فسخ عقد از لحظه اعمال است . پس اثر قهقرایی ندارد . اثر به گذشته ندارد و آثار عقد از انعقاد تا فسخ برقرار است .

۲۰. خیار فقط برای عقد صحیح است . تنها جایی که در عقد غیرنافذ خیار وجود دارد آن عقد فضولی یا اکراهی است که مالک یا مکرَه تاخیر در اعلام رضایت دارد که اصیل حق فسخ دارد.