61-اراضی ملی
بسم الله الرحمن الرحیم
🟣61-پیشینه اراضی ملی:
هيات وزيران در جلسه مورخه 1341.10.27 قانون ملي شدن جنگلهاي كشور را بشرح زير تصويب نمودند.
(ماده 1 ـ از تاريخ تصويب اين تصويبنامه قانوني عرصه و اعياني كليه جنگلها و مراتع و بيشههاي طبيعي و اراضي جنگلي كشور ـ جزء اموال عمومي محسوب و متعلق به دولت است ولو اينكه قبل از اين تاريخ افراد آن را متصرف شده و سند مالكيت گرفته باشند.)
🟢اراضی ملی : (طبق اصل 45 قانون اساسی:انفال و ثروتهای عمومی از قبیل زمینهای موات یا رها شده، معادن، دریاها، دریاچهها، رودخانهها و سایر آبهای عمومی، کوهها، درهها، جنگلها، نیزارها، بیشههای طبیعی، مراتعی که حریم نیست، ارث بدون وارث، و اموال مجهولالمالک و اموال عمومی که از غاصبین مسترد میشود، در اختیار حکومت اسلامی است تا بر طبق مصالح عامه نسبت به آنها عمل نماید. تفصیل و ترتیب استفاده از هر یک را قانون معین میکند.)
هرگونه تصرف، دخالت، حفاری یا ایجاد اعیانی (ساخت و ساز) در بستر رودخانهها، کانالها، مردابها و برکههای طبیعی و حریم سواحل دریاها بدون اجازه ممنوع است. وزارت نیرو در صورت تشخیص مزاحمت این اعیانی برای امور آب و برق، میتواند دستور قلع و تخلیه آن را صادر کند و در صورت استنکاف متصرف، با مجوز دادستان اقدام به قلع و قمع اعیانیها نماید.این ممنوعیت تصرف بعد از تاریخ 1361.12.16(تصویب قانون توزیع عادلانه آب) اعمال شده است. در صورت لزوم به تخریب اعیانیهای موجود قبل از این تاریخ، وزارت نیرو مکلف به جبران خسارت به نرخ عادله روز است.
🔵مرجع تعیین تکلیف اراضی ملی :
در خصوص اراضی ملی، کمیسیون ماده 20 آییننامه قانون ملی شدن جنگلها و مراتع (مصوب 1342) و کمیسیون ماده 56 قانون حفاظت و بهرهبرداری از جنگلها و مراتع (مصوب 1346) صلاحیت تشخیص را داشتند. پس از انقلاب، با توجه به ایرادات شورای نگهبان، (کمیسیون ماده واحده قانون تعیین تکلیف اراضی اختلافی مصوب 1367.6.22) شکل گرفت که آرای آن قابل اعتراض در دیوان عدالت اداری بود. مهلت اعتراض به آرای کمیسیون مزبور برابر قانون افزایش بهرهوری کشاورزی (مصوب 1389) یک سال و سپس با قانون رفع موانع تولید (مصوب 1394) پنج سال تعیین شد.قانون اصلاح قانون تعیین تکلیف اراضی اختلافی مصوب 1387.3.5 اصلاح گردید که به موجب آن رای هیات موصوف قابل اعتراض در دادگستری است.
🔴نقد اصل 45ق.ا :
انفال، جمع نَفْل یا نَفَل به معنای زیادی، بخشش و غنیمت است وجه نامگذاری اموال ویژه پیامبر و پس از آن ائمه (علیهمالسّلام) تعلق دارد.مصادیق انفال در فقه:
زمین کافران که مسلمانان بدون جنگ و خونریزی بر آن دست یافتهاند، کلیّه اراضی که اهالیش آن را بدون جنگ ترک کنند یا با مصالحه و مسالمتآمیز در اختیار مسلمانان قرار دهند، فیء و انفال محسوب میشود زمین موات، زمینهای بی مالک،ساحل دریا و کناره رود ، درّهها و قلّهها، اموال پادشاهان کافر،غنائم برگزیده و غنائم در جنگ ،ارث بدون وارث ومعادن می باشد
قرآن کریم در بیان قانون و حکم کلّی انفال، خطاب به پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) میفرماید: از تو درباره انفال سؤال میکنند، بگو انفال، مخصوص خداوند متعال و پیامبر میباشد. «یَسْئَلُونَکَ عَنِ اْلاَنْفالِ قُلِ اْلاَنْفالُ لِلّهِ وَ الرَّسُولِ»
فقهای امامیّه بر این حکم اتفاقنظر دارند که بعد از پیامبر اکرم انفال متعلّق به امام معصوم است .
آنچه ذکر شد، مربوط به زمان دولت حق و حضور امام معصوم (علیهالسّلام) است،
قول به حلّیت و اباحه مطلق انفال برای شیعیان در عصر غیبت، به مشهور نسبت داده شده است.همچنین بر حلّیت تصرف در مثل زمین موات، ادّعای اجماع و اتّفاق، شده است.مباحث مرتبط با اراضی ملی و تمیز آن از اراضی موات در مقالات شمارگان سابق توضیح داده شده است.
