رضایت آگاهانه در پزشکی

بسم الله الرحمن الرحیم

تعریف حقوقیِ رضایت این است که فرد از صمیم قلب نسبت به انجام یک عمل حقوقی تمایل داشته باشد؛ خواه آن عمل قبلاً انجام شده باشد، الان در حال انجام باشد، یا در آینده قرار باشد واقع شود. جالب است بدانید که رضایت، برخلاف «قصد انشا» که فقط به زمان حال مربوط می‌شود، هر سه زمان گذشته، حال و آینده را در بر می‌گیرد.

حق اصلی بیمار این است که پیش از هر اقدام یا درمان پزشکی، ماهیت آن را به‌خوبی درک کرده و سپس با آن موافقت کند. به بیان ساده‌تر، رضایت آگاهانه یعنی همان درک و توافقی که بیمار نسبت به روند درمانی خود دارد.

رضایت‌نامه مدرک امضا شده‌ای است که بر اساس آن، پزشک موظف است پیش از شروع درمان، بیمار را از تمام خطرات عمل، روش‌های جایگزین درمانی و همچنین خطرات هر یک از آن‌ها آگاه سازد.

امروزه این مفهوم به چارچوب اصلی دفاع از حقوق قانونی بیماران و هدایت عملکرد اخلاقی پزشکان تبدیل شده است و ممکن است بسته به مورد، کاربردهای قانونی، اخلاقی یا اداری متفاوتی داشته باشد. هدف نهایی از اصول رضایت آگاهانه، صیانت از همه حقوق بیمار است.

در عمل، رویه‌هایی که معمولاً نیاز به امضای رضایت‌نامه دارند عبارت‌اند از:

· درمان با داروهای پرخطر مانند مواد افیونی

· آزمایش‌ها و مداخلات درون‌بدنی مانند آندوسکوپی

· عمل جراحی

· نمونه‌برداری (بیوپسی)

· ایمپلنت‌های پزشکی

· استفاده از بیهوشی

· استفاده از تشعشعات

· انتقال خون

· آزمایش ژنتیک

· واکسن‌های خاص

برای اینکه یک رضایت آگاهانه به درستی شکل بگیرد، چهار عنصر اساسی الزامی است:

۱. پزشک باید ابتدا تأیید کند که بیمار توانایی تصمیم‌گیری درباره امور درمانی خود را دارد؛ در غیر این صورت، باید شخص دیگری به عنوان جانشین برای تصمیم‌گیری تعیین شود.

۲. پزشک باید اطلاعات کافی و جامعی را در اختیار شخص تصمیم‌گیرنده قرار دهد تا او بتواند انتخابی آگاهانه داشته باشد.

۳. پزشک باید مطمئن شود که شخص تصمیم‌گیرنده، اطلاعات ارائه شده را به‌درستی درک کرده است.

۴. شخص تصمیم‌گیرنده باید کاملاً به‌صورت آزادانه، طرح درمانی را تأیید کند که این تأیید معمولاً با امضای او انجام می‌شود.

منبع: دکتر منصور محسنی (متخصص پزشکی قانونی) و دکتر سوده حامد توسلی (دکتری حقوق خصوصی)