ترک منزل توسط مرد
بسم الله الرحمن الرحیم
اگر شوهر خانه را ترک کند، زن چه حقوقی دارد؟
زندگی مشترک، بر پایهی آرامش و همدلی بنا شده است. یکی از مهمترین اصول این زندگی، سکونت مشترک و ایفای نقشهای زناشویی در کنار یکدیگر است. اما گاهی پیش میآید که زوج (شوهر) بدون دلیل موجه، منزل مشترک را ترک میکند و به خانه بازنمیگردد. در این شرایط، طبیعی است که زوجه (همسر) به فکر راههای قانونی بیفتد و این سؤال برایش پیش بیاید که: «آیا میتوانم از دادگاه بخواهم که شوهرم را مجبور به بازگشت به منزل کند؟»
برای پاسخ به این سؤال، باید به یک نظریهی مهم از اداره کل حقوقی قوه قضائیه رجوع کنیم که در ادامه آن را به زبان خیلی ساده توضیح میدهیم.
اصل ماجرا: دعوای «الزام به تمکین» چیست؟
تمکین، یعنی زن و شوهر وظایف زناشویی خود را در قبال یکدیگر انجام دهند و در کنار هم زندگی کنند. معمولاً وقتی صحبت از «الزام به تمکین» میشود، ذهنها به سمت زنی میرود که از خانه شوهر بیرون رفته و دادگاه او را مجبور به بازگشت میکند. اما سؤال اینجاست: آیا این قانون در مورد مرد هم صدق میکند؟ یعنی اگر مرد خانه را ترک کند، زن میتواند او را مجبور به بازگشت کند؟
اداره کل حقوقی قوه قضائیه در پاسخ به این سؤال، نظریهی صریحی داده است که در آن دو نکتهی کلیدی وجود دارد:
نکته اول: تفاوت بزرگ زن و مرد در قانون تمکین
قانون برای زنی که از خانه بیرون میرود (نشوز زن)، اثر مستقیم و روشنی در نظر گرفته است: اگر زن بدون اجازهی شوهر و بدون دلیل موجه، خانه را ترک کند، حق دریافت نفقه (خوراک، پوشاک، مسکن و مخارج زندگی) را از دست میدهد. این یک ضمانت اجرایی قوی است که مرد میتواند از آن استفاده کند.
اما در مورد مرد، قانون چنین ضمانت اجرایی مستقیمی ندارد. یعنی اگر مرد خانه را ترک کند، قانون به طور خودکار نمیگوید که «پس مرد حق ندارد همسرش را طلاق دهد» یا «مرد باید جریمه بپردازد». به عبارت حقوقی، قیاس زن و مرد در این مورد، «قیاس مع الفارق» است؛ یعنی این دو وضعیت از نظر قانونی کاملاً شبیه هم نیستند و نمیتوان همان حکم را برای هر دو جاری کرد.
نکته دوم: راهکار اصلی برای زن چیست؟
اگر زنی با ترک منزل توسط شوهرش مواجه شود، نیازی نیست که وقت و هزینهی خود را صرف دعوای «الزام شوهر به تمکین» کند؛ زیرا دادگاه چنین دعوایی را قابل پذیرش نمیداند و به آن ترتیب اثر نمیدهد.
اما قانون، راه دیگری برای زن باز گذاشته است که بسیار مؤثرتر است. زن میتواند به دادگاه برود و دعوای «طلاق به دلیل عسر و حرج» مطرح کند.
عسر و حرج یعنی شرایطی که ادامهی زندگی برای زن غیرقابل تحمل و همراه با مشقت شدید شده باشد. ترک منزل توسط شوهر، خصوصاً اگر بدون دلیل موجه و برای مدت طولانی باشد، یکی از مصادیق بارز عسر و حرج محسوب میشود.
به عبارت دیگر، قانون به زن میگوید: «به جای اینکه دنبال مجبور کردن شوهر به برگشت باشی (که ممکن نیست)، ثابت کن که این رفتار او زندگی را برایت طاقتفرسا کرده و درخواست طلاق بده». در این صورت، اگر زن بتواند ترک منزل و بیتوجهی شوهر را در دادگاه ثابت کند، قاضی میتواند حکم طلاق را صادر کند.
سوال اصلی این است ،آیا دعوای الزام به تمکین عام و خاص از سوی زوجه علیه زوج به علت تفرق جسمانی (جدا شدن) زوج و عدم مراجعه به منزل قابل استماع است؟
پاسخ : خیر.
دادگاه چنین دعوایی را نمیپذیرد، چون در قانون، ضمانت اجرایی مستقیمی برای وادار کردن شوهر به بازگشت به خانه وجود ندارد و اثر خاصی بر این دعوا مترتب نیست. راهکار صحیح و قانونی برای زن، اثبات عسر و حرج ناشی از این رفتار و درخواست طلاق است.
اگر شما یا یکی از نزدیکانتان در چنین شرایطی قرار گرفتید:
۱. ابتدا مدارک و شواهد (شهادت شهود، پیامکها، مدارک اثبات ترک منزل) را جمعآوری کنید.
۲. به جای طرح دعوای الزام به تمکین، با یک وکیل مشورت کنید و برای اثبات عسر و حرج اقدام نمایید.
۳. صبر نکنید؛ این موضوع را جدی بگیرید و حقوق خود را بشناسید.
لطفاً این مطلب را برای دوستان و آشنایانی که ممکن است به این اطلاعات نیاز داشته باشند، ارسال کنید. آگاهی از حقوق، اولین قدم برای جلوگیری از تضییع حقوق و تصمیمگیری درست در لحظات حساس زندگی است
تذکر مهم حقوقی: این مطلب صرفاً بر اساس نظریهی مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضائیه تهیه شده است و برای تصمیمگیری نهایی حتماً با یک وکیل دادگستری مشورت نمایید، زیرا هر پرونده شرایط خاص خود را دارد و نمیشود نسخه واحد برای افراد پیچید .
